Уран бүтээл бол оюун санааны илэрхийлэл. Харин гэрээ бол тэр бүтээлийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулж, үнэ цэнийг нь хамгаалдаг эрх зүйн баримт бичиг юм.
Олон зохиолч бүтээлээ туурвихдаа цаг, сэтгэл, туршлагаа зориулдаг атлаа гэрээ байгуулахдаа хангалттай анхаарал хандуулдаггүй. Үүний улмаас бүтээлийн ашиглалтын хүрээ хэт өргөн тогтоогдох, орлогын боломж алдагдах, эсвэл бүр эдийн засгийн эрхээ бүрэн шилжүүлэх эрсдэл үүсдэг.
Тэгвэл зохиолч та хэрхэн өөрт ашигтай, эрхээ хамгаалсан гэрээ байгуулах вэ?
Гэрээний хамгийн чухал асуудал бол эдийн засгийн эрхийг бүрэн шилжүүлэх эсэх юм.
Энэ тохиолдолд зохиогч бүтээлийн:
эрхийг бүхэлд нь нөгөө талд шилжүүлдэг.
Ийм гэрээ нь ихэвчлэн нэг удаагийн төлбөртэй байдаг бөгөөд ирээдүйн ашиглалтын орлогоос зохиогч хувь хүртэх боломжгүй болдог (гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол).
Лицензийн гэрээний үед зохиогч эрх эзэмшигч хэвээр үлдэж, зөвхөн тодорхой:
бүтээлийг ашиглуулах зөвшөөрөл олгодог.
Практикт лицензийн гэрээ нь зохиогчийн урт хугацааны эдийн засгийн ашиг сонирхолд илүү нийцдэг.
“Бүтээлийг ашиглана” гэсэн ерөнхий томьёолол нь эрхийн хэт өргөн шилжилт үүсгэдэг.
Гэрээнд дараах ашиглалтын хэлбэрүүдийг тус бүрээр нь тодорхой заах шаардлагатай:
Дижитал орчинд “олон нийтэд хүргэх” болон “хүссэн цаг, газраас хандах боломж олгох” эрх нь тусгай үнэлгээтэй байх ёстой.
“Дэлхий даяар” гэсэн нөхцөл нь өндөр үнэлгээтэй байх ёстой. Учир нь цахим орчинд нэг удаа байршуулсан бүтээл олон улсын хэмжээнд орлого олох боломжтой.
Тодорхой бус хугацаатай гэрээ нь бодит байдал дээр бараг бүрэн эрх шилжүүлэлттэй адил үр дагавартай байж болно.
Мөн гэрээнд хугацаа дуусмагц эрх буцаан шилжих (reversion) зохицуулалт тусгагдсан байх нь зохиогчийн эрхийг хамгаалдаг байна.
Гэрээний ашигтай эсэхийг төлбөрийн бүтэц тодорхойлно.
Давуу тал: Шуурхай орлого.
Сул тал: Ирээдүйн өсөлтөөс хувь хүртэх боломж хязгаарлагдана.
Бүтээлийн бодит ашиглалтын орлогоос хувь хүртэх хэлбэр.
Энэ тохиолдолд:
гэрээнд тодорхой заагдсан байх ёстой.
Суурь төлбөр + орлогын хувийг тооцон аюан олон улсын практикт өргөн хэрэглэгддэг загвар.
Хэрэв орлогын хувь тохиролцсон бол:
Аудит хийх эрхийг гэрээнд тусгах нь зохиогчийн орлогын баталгаа болдог.
“Гуравдагч этгээдэд шилжүүлэх эрхтэй” гэх заалт нь дараах эрсдэлийг үүсгэдэг:
Иймд дэд лиценз олгох тохиолдолд зохиогчийн урьдчилсан бичгээр зөвшөөрөл авах нөхцөлийг тусгах нь зүйтэй.
Зохиогч нь:
Эдгээр эрх нь хуулиар хамгаалагддаг боловч гэрээнд давхар баталгаажуулах шаардлагатай.
Ашигтай гэрээ гэдэг нь:
Уран бүтээл бол сэтгэлээс төрдөг. Харин тогтвортой орлого бол зөв бүтэцтэй гэрээнээс бий болдог.
Зохиолч бүр бүтээлээ хамгаалах эрхтэй. Харин эрхээ хамгаалах хамгийн эхний алхам нь — гэрээг мэргэжлийн түвшинд уншиж, ойлгож, хэлэлцэж байгуулах явдал юм.